Các loại bulong trong cơ khí chế tạo vô cùng đa dạng, mỗi loại được sinh ra để giải quyết một bài toán kỹ thuật riêng. Sai lầm của nhiều thợ lắp máy mới là dùng sai loại bulong, gây khó khăn cho việc lắp đặt, bảo trì và làm giảm độ chính xác của máy móc. Hai loại phổ biến nhất thường bị dùng lẫn lộn là Bulong Lục Giác Ngoài và Bulong Lục Giác Chìm.
Tóm tắt: Sai lầm lớn nhất là dùng bulong lục giác ngoài (cần cờ lê) cho vị trí hẹp. Ngược lại, bulong lục giác chìm (dùng cây lục giác) được sinh ra cho không gian hẹp, nhưng dễ bị 'toét' đầu hoặc tự nới lỏng nếu dùng sai cách. Chọn đúng loại cho đúng vị trí là yêu cầu bắt buộc.
1. Bulong Lục Giác Ngoài (Hex Bolt)
- Đặc điểm: Là loại bulong phổ biến nhất, có đầu 6 cạnh bên ngoài. Phải dùng cờ lê hoặc mỏ lết để siết.
- Ưu điểm: Rẻ, phổ biến, chịu lực siết lớn, dễ dàng tìm thấy ở mọi tiệm sắt.
- Ứng dụng: Dùng cho bulong ốc vít lắp ráp máy móc hạng nặng, các mối ghép không đòi hỏi độ chính xác quá cao, và quan trọng nhất là "có không gian" để thao tác cờ lê. Ví dụ: lắp ráp khung bệ máy, chân đế.
- Sai lầm khi dùng: Cố dùng nó trong một hốc máy chật hẹp. Bạn sẽ không có không gian để xoay cờ lê, khiến việc siết ốc trở thành một cực hình.
2. Bulong Lục Giác Chìm (Socket Head Cap Screw)
- Đặc điểm: Đầu bulong hình trụ tròn, có lỗ 6 cạnh chìm bên trong. Phải dùng cây "lục giác" (Allen key) để siết.
- Ưu điểm: Cực kỳ gọn gàng. Có thể siết ở những vị trí siêu hẹp mà cờ lê không thể đưa vào. Lực siết rất cao và chính xác (do đầu lục giác ôm sát). Thẩm mỹ cao, không lồi ra ngoài.
- Ứng dụng: Bắt buộc dùng trong các chi tiết máy chính xác, khuôn mẫu, đồ gá (jig), và bất kỳ đâu có không gian bị hạn chế.
- Sai lầm khi dùng:
- Dùng cho vị trí chịu rung động mạnh: Bulong lục giác chìm có xu hướng tự nới lỏng khi rung động (nếu không có long đền vênh hoặc keo khóa ren).
- Dùng sai cây lục giác: Dùng cây lục giác "lờn" hoặc sai hệ (hệ mét/hệ inch) sẽ làm "toét" đầu bulong. Khi đó, việc tháo ra là không thể.
3. Bulong Lục Giác Chìm Đầu Bằng (Flat Head) / Đầu Nón (Countersunk)
- Sai lầm: Đây là loại bulong đặc biệt, có đầu vát. Nó được sinh ra để "chìm" bằng mặt với chi tiết máy. Nhiều người lại dùng nó bắt trên một bề mặt phẳng.
- Hậu quả: Toàn bộ lực siết chỉ tập trung vào phần mép vát, làm hỏng bề mặt chi tiết và lực kẹp không ổn định.
- Lưu ý: Chỉ dùng loại này khi lỗ đã được "khoét vát" (lả miệng) từ trước.
